Италийн өмнөд нутгаар аялах жуулчдын хамгийн ихээр зорьдог газрын нэг нь эртний хот, музей биш, харин мянга гаруй жилийн настай аварга чидун моднууд байдаг. Зарим нь Ромын эзэнт гүрний үеэс өнөөг хүртэл амьд үлдэж, өнөөдөр ч шинэ мөчир ургуулан, үр жимсээ өгсөөр байгаа нь дэлхийн эрдэмтдийн сонирхлыг татаж байна.
Эдгээр аварга моддын дийлэнх нь Италийн өмнөд хэсгийн Пулия (Apulia) мужид ургадаг. Зузаан мушгирсан их бие, хэдэн метрийн өргөн үндэстэй чидун моднуудыг зөвхөн газар тариалангийн ургамал бус, амьд түүхэн дурсгал хэмээн хамгаалдаг болжээ.
Эрдэмтдийн тайлбарласнаар чидун мод нь дэлхийн хамгийн урт насалдаг жимсний моддын нэг юм. Их бие нь хөгширч, дотроо хөндий болсон ч үндэснийхээ амьд эдээс дахин шинэ мөчир гаргаж ургалтаа үргэлжлүүлдэг онцлогтой. Иймээс хэдэн зуун, бүр хэдэн мянган жилийн турш амьдрах чадвартай байдаг.
Зарим модны насыг модны жилийн цагирагаар тогтоох боломжгүй болсон тул судлаачид радионүүрстөрөгчийн шинжилгээ, генетикийн судалгааг ашигладаг байна. Сүүлийн жилүүдийн судалгаагаар Италид 1000 гаруй жилийн настай хэд хэдэн чидун мод баталгаажсан бөгөөд зарим нь түүнээс ч эртнийх байж болзошгүй гэж үзэж байна.
Хамгийн гайхалтай нь эдгээр мод зөвхөн амьд байгаад зогсохгүй жил бүр жимс өгч, түүгээр нь өндөр чанарын онгон чидун тос үйлдвэрлэсээр байгаа юм.
Олон фермер ийм модыг эдийн засгийн ашиг орлогоос илүүтэйгээр гэр бүлийнхээ өв, нутгийнхаа бахархал гэж үздэг. Зарим тосыг бүр "мянган жилийн модны тос" гэсэн нэрээр худалдаалж, жуулчдын сонирхлыг татдаг болжээ.
Ботаникчид эртний чидун моддыг ган, халуун уур амьсгал, хөрсний өөрчлөлтөд хэрхэн дасан зохицож ирснийг судалж байна.
Эдгээр мод олон зуун жилийн турш хуурайшилт, өвчин, байгалийн гамгийг даван туулж ирсэн нь ирээдүйн хөдөө аж ахуйд ашиглаж болох генетикийн үнэт мэдээлэл агуулж байж магадгүй гэж судлаачид үзэж байна.
Италичуудын хувьд эдгээр чидун мод бол зүгээр нэг ургамал биш. Үндэсний соёл, түүх, газар тариалангийн уламжлалын нэг хэсэг бөгөөд олон модыг улсын хэмжээнд хамгаалалтад авчээ.
Мянга гаруй жилийн өмнө үндэс сууриа тавьсан эдгээр мод өнөөдөр ч шинэ мөчир ургуулж, үр жимсээ өгсөөр байгаа нь байгаль дэлхийн тэсвэр хатуужил, амьдралын гайхамшгийг илтгэх хамгийн тод жишээний нэг хэвээр байна.
