Хүн ам, орон сууцны 2025 оны завсрын тооллогоор 201 мянга 350 Монгол Улсын иргэн гадаадад оршин сууж байгаа нь өмнөх тооллогын дүнгээс 64.6 хувиар нэмэгдсэн байна.
Гадаадад оршин суугчдын дийлэнхийг хөдөлмөрийн насныхан болон залуус эзэлж байгаа бөгөөд 2025 онд нийт гадаадад суугаа иргэдийн 59.5 хувь нь 15-39 насныхан байжээ.
Тэр дундаа 15-19 насныхны тоо өмнөх тооллоготой харьцуулахад 2.7 дахин өссөн нь залуусын гадаадад боловсрол эзэмшихээр шилжин суурьших хандлага нэмэгдсэнийг харуулж байна гэж Үндэсний статистикийн хороо мэдээлжээ.
Харин хүн ам, орон сууцны 2025 оны завсрын тооллогоор Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт болон гадаадад байгаа Монгол Улсын харьяат хүн амын нийт тоо 3.5 саяд хүрсэн байна.
Хүн ам, орон сууцны 2025 оны завсрын тооллогоор 201 мянга 350 Монгол Улсын иргэн гадаадад оршин сууж байгаа нь өмнөх тооллогын дүнгээс 64.6 хувиар өссөн байна. Үүний дийлэнх нь хөдөлмөрийн насныхан болон залуус байгаа нь Монгол Улсын хүн амын бүтэц, хөдөлмөрийн зах зээлд анхаарах шаардлагатай өөрчлөлт болж байна. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр Монгол Улсын хүн амын тоонд дотоодод байнга оршин суугаа болон гадаадад амьдарч буй Монгол Улсын харьяат иргэдийг хамруулан тооцдог.
Залуус гадагш чиглэж байна
2025 онд гадаадад оршин суугаа Монгол иргэдийн 59.5 хувь нь 15-39 насныхан байжээ. Тэр дундаа 15-19 насны бүлгийнхэн өмнөх тооллоготой харьцуулахад 2.7 дахин өссөн нь хамгийн анхаарал татах үзүүлэлт юм.
Энэ өсөлтийг ҮСХ боловсрол эзэмшихээр гадаад руу чиглэсэн шилжилт хөдөлгөөн нэмэгдэж байгаатай холбон тайлбарлаж байна. Өөрөөр хэлбэл гадаадад байгаа Монголчуудын тоо өсөж буй шалтгаан зөвхөн хөдөлмөр эрхлэлтээр хязгаарлагдахгүй, суралцах зорилготой залуусын урсгал ч нэмэгдэж байна.
Ажил, орлого чухал хүчин зүйл хэвээр
Залуусын гадагш чиглэсэн хөдөлгөөний цаана боловсролоос гадна ажил, орлого, карьерын боломжийн асуудал бий. Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийн статистикаар 15-24 насны 53 мянган залуу 2024 оны III улиралд ажил эрхлээгүй, мөн боловсрол, сургалтад хамрагдаагүй байжээ. ҮСХ энэ үзүүлэлтийг залуучуудын хөдөлмөрийн зах зээлд оролцох боломж, нөөцийг харуулах нэг хэмжүүр гэж үздэг.
Мөн залуучуудын хөдөлмөрийн зах зээлд ажлын байрны тогтвортой байдал, орлого, цаашид суралцах болон карьер ахих боломж чухал байр суурь эзэлдэг. Тиймээс гадаадад суралцах боломж нь улмаар ажиллах, туршлага хуримтлуулах, цаашид суурьших сонголттой холбогдох нөхцөл бүрдүүлдэг.
“Суралцахаар явсан” нь “суурьших” хөдөлгөөн болж байна уу?
Өнөөдөр Монгол Улсын иргэд гадаадад суралцах, хөдөлмөр эрхлэх сувгаар олон улс руу зорчих боломжтой болсон. Тухайлбал, ҮСХ-ны мэдээллийн санд гадаад улсад хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллахаар зуучлагдсан Монгол иргэдийн тоог тусгайлан бүртгэдэг бөгөөд энэ нь гадаадад ажиллах хөдөлгөөн тогтмол үргэлжилж байгааг харуулдаг.
Харин нэг хүн суралцах, ажиллахаар гадаад руу явсны дараа гэр бүлээ дагуулах, тэндээ ажлын туршлага хуримтлуулах, улмаар удаан хугацаагаар амьдрах нөхцөл бүрдэх нь гадаадад оршин суугчдын тоог нэмэгдүүлэх нэг хүчин зүйл байж болох ч энэ нь 2025 оны завсрын тооллогын тоогоор шууд нотлогдсон шалтгаан биш юм.
Энэ бол хүн ам зүйн асуудал
Монгол Улсын нийт хүн ам 2025 оны завсрын тооллогоор 3.5 сая орчимд хүрсэн ч хүн амын өсөлтийг зөвхөн нийт тоогоор хэмжихэд хангалтгүй. Учир нь гадаадад амьдарч буй 201 мянга гаруй иргэний дийлэнх нь идэр залуу, хөдөлмөрийн насныхан байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээл, татвар төлөгчдийн суурь, гэр бүл, төрөлт болон цаашдын хүн амын бүтцэд нөлөөлөх боломжтой.
Тиймээс энэ тооллогын хамгийн анхаарал татах тоо нь 201,350 гэхээс илүүтэйгээр гадаадад байгаа Монгол иргэдийн 59.5 хувь нь 15-39 насныхан, мөн 15-19 насныхны тоо 2.7 дахин нэмэгдсэн явдал юм.
Энэ нь “Монголчууд гадагшаа олноор явж байна” гэсэн энгийн статистикаас илүүтэйгээр залуус эх орондоо боловсрол эзэмших, ажиллах, амьдрах боломжоо хэрхэн үнэлж байгааг цаашид нарийвчлан судлах шаардлагатайг харуулсан хүн ам зүйн дохио болж байна.
Амьдралын чанар, орлого залуусын гадагш чиглүүлж ажиллах хүчнээ гадагш алдаж байгаа нь анхаарах чухал асуудал юм. Өнөөдөр Монгол улсад улс төрийн хэрүүл, шийдвэргүй байдал, үнийн өсөлт хамгийн их нөлөөлж буй.
ҮСХ-ны хүн амын статистикийн мэдээллийн сан
Т.Саранцэцэг
